آیا در قرآن به امامت ائمه اشاره شده است؟

درچندین آیه از آیات قرآن به امامت ۱۲ امام علیهم السلام اشاره شده است ازجمله:

۱-آیه تبلیغ:یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرین‏[i]

یعنی :ای پیامبر آنچه را از سوی پروردگارت نازل شده است به طور کامل (به مردم) برسان ،و اگر نکنی رسالت او را انجام نداده ای ،و خداوند تو را از (خطرهای احتمالی) مردم نگاه می دارد، و خداوند جمعیت کافران لجوج را هدایت نمی کند.

در کتابهای زیادی از دانشمندان اهل تسنن (و در همه کتب معروف شیعه )اعم از تفسیر و حدیث و تاریخ آمده است که آیه فوق در شان علی(ع) نازل شد.

این روایات را گروه زیادی از صحابه از جمله ابو سعید خدری، زید بن ارقم، جابر بن عبدالله انصاری، ابن عباس، براء بن عازب، حذیفه، ابو هریره، ابن مسعود، و عامر بن لیلی نقل کرده اند،و در روایاتآنها آمده است که این آیه در باره علی (ع) و داستان روز غدیر نازل شده است.

از جمله کسانی که این روایات را (به طور وسیع یا به اجمال) در کتابهای خود آورده اند دانشمندان معروف زیرند:

حافظ ابونعیم اصفهانی در کتاب “ما نزل من القرآن فی علی”(به نقل از الخصائص، صفحه۲۹)

ابوالحسن واحدی نیشابوری در “اسباب النزول” صفحه۱۵۰٫

ابن عساکر شافعی به نقل از الدر المنثور جلد۲، صفحه۲۹۸٫

فخر رازی در “تفسیر کبیر” جلد۳،صفحه۶۲۶٫

ابو اسحاق حموینی در “فرائد السمطین” (مخطوط)

ابن صباغ مالکی در “الفصول المهمه”، صفحه۲۷٫

جلال الدین سیوطی در “الدر المنثور” جلد۲ صفحه۲۹۸٫

قاضی شوکانی در “فتح القدیر” جلد۳ صفحه۵۷٫

شهاب الدین آلوسی شافعی در “روح المعانی جلد۶ صفحه۱۷۲

شیخ سلیمان قندوزی حنفی در “الینابیع الموده”صفحه۱۲۰

بدر الدین حنفی در “عمده القاری فی شرح صحیح البخاری”جلد۸ صفحه۵۸۴٫

شیخ محمد عبده مصری در تفسیر “المنار”جلد۶ صفحه۴۶۳٫

و جمع کثیری دیگر.

۲-آیه ولایت:إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُون‏[ii]

یعنی: ولی و سرپرست و رهبر شما تنها خداست و پیامبران او و آنها که ایمان آورده اند و نماز را بر پا میدارند و در حال رکوع زکات می پردازند.

بسیاری از مفسران و محدثان در شأن نزول این آیه نقل کرده اندکه این آیه در شأن علی (ع) نازل شده است.از جمله سیوطی در “الدر المنثور ” در ذیل همین آیه از ابن عباس نقل کرده است که علی(ع) در حال رکوع نماز بود که سائلی تقاضای کمک کرد وآن حضرت انگشترش را به او صدقه داد.پیامبر از او پرسید: چه کسی این انگشتر را به تو صدقه داد ؟سائل اشاره به به علی (ع) کرد و گفت:آن مردی که در حال رکوع است. در این هنگام آیه “انما ولیکم الله و رسوله   “نازل شد.

در همان کتاب روایات متعدد دیگری به همین مضمون از “ابن عباس” و “سلمه بن کهیل” و خود “علی (ع)” نقل شده است[iii].

همین معنادر کتاب “اسباب النزول “واحدی از “جابر بن عبدالله” وهمچنین از “ابن عباس” نقل شده است[iv].

زمخشری در تفسیر “الکشاف”[v] و فخر رازی در تفسیر “الکبیر”[vi] همین معنی را نقل کرده اند.

طبری نیز در تفسیر خود روایات متعددی در ذیل این آیه و شأن نزول آن نقل می کند که اکثر آنها می گوید درباره حضرت علی (ع) نازل شده است[vii].

گروه عظیم دیگری نیز البحر المحیط این روایت را با عبارات مختلف در حق علی (ع) آورده اند از جمله در کتاب “کنز العمال”[viii]،حاکم حسکانی در “الشواهد التنزیل”[ix].

مرحوم علامه امینی در “الغدیر” حدیث فوق و نزول این آیه را در باره علی (ع) از کتب زیادی از اهل سنت (حدود بیست کتاب با ذکر دقیق مدارک و منابع آن) نقل کرده است[x].

۳-آیه اولی الامر:یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم‏ [xi]  یعنی :ای کسانی که ایمان آورده اید اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید رسول خدا(ص)و اولی الامر از خودتان را.

حاکم حسکانی حنفی نیشابوری در “الشواهد التنزیل” در ذیل این آیه پنج حدیث نقل کرده که در همه آنها عنوان “اولی الامر”بر علی (ع) (به عنوان یک مصداق روشن) تطبیق شده است.[xii]

ابو حیان اندلسی مغربی در تفسیر “البحر المحیط”در میان اقوالی که در باره معنی اولی الامر نقل کرده ، از سه نفر از مفسرین نقل می کند که منظور از آن امیران سرایا یا ائمه اهل بیت (ع) است.[xiii]

در اینجا “اولوالامر صیغه جمع است و مفهوم آن تمام امامان معصوم را شامل می شود.

در تفسیر “برهان” نیز دهها روایت از منابع اهل بیت(ع) در ذیل این آیه است که می گوید :آیه مزبور در باره علی (ع) ،یا آن حضرت و سایر ائمه اهل بیت (ع) نازل شده است.حتی در بعضی از این روایات، نام ائمه دوازده گانه اهل بیت (ع) یک یک آمده است[xiv].

۴-آیه صادقین:یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقینَ[xv] یعنی: ای کسانی که ایمان آورده اید تقوای الهی داشته باشید و (همیشه) با راست گویان باشید.

سیوطی در “الدر المنثور”[xvi] و خوارزمی در “مناقب”[xvii] و زرندی در”درر السمطین”[xviii] و عبدالله شافعی در “مناقب”[xix] و حاکم حسکانی حنفی نیشابوری در “الشواهد التنزیل”[xx] وشیخ سلیمان قندوزی حنفی در “الینابیع الموده”[xxi]و جمع دیگری از بزرگان اهل سنت در ذیل این آیه روایاتی نقل کرده اند که مراد از اولوا الامر حضرت علی (ع) و اوصیاء او تا روز قیامت هستند.

۵-آیه قربی: ِ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی‏  [xxii]. یعنی:بگو من هیچ پاداشی از شما بر (ادای) رسالتم در خواست نمی کنم ،جز مودت و دوستی نزدیکانم را.

تمام مفسران شیعه و گروهی از مفسران اهل سنت گفته اند: منظور از”ذوی القربی”، نزدیکان پیامبر اکرم (ص) است.

در این آیه محبت ذوی القربی به عنوان اجر رسالت شمرده شده است ودر آیات دیگر اجر مذکور وسیله قرب الهی و به سود مردم ذکر شده(قُلْ ما سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاَّ عَلَی اللَّه‏[xxiii]یعنی : بگو هر اجر و پاداشی از شما خواسته ام برای خود شماست، اجر من تنها بر خداوند است …) و(قُلْ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلی‏ رَبِّهِ سَبیلا[xxiv]یعنی :بگو من در برابر ابلاغ رسالت هیچ گونه پاداشی از شما مطالبه نمی کنم مگر کسانی که بخواهند راهی به سوی پروردگارشان برگزینند.) از ضمیمه کردن این آیات چهار گانه به یکدیگر به خوبی می توان نتیجه گرفت که پیامبر اسلام(ص)نیز مانند سایر پیامبران الهی اجر و پاداشی برای شخص خود از مردم نخواسته است بلکه مودت ذوی القربای او راهی به سوی خداست .وچیزی صددرصد به نفع خود آنها ، چرا که این مودت دریچه ای است به سوی مسأله امامت و خلافت وجا نشینی پیامبر اسلام (ص)در امت وهدایت مردم در پرتو آن.

از مجموع روایاتی که در تفسیر آیه آمده است نیز می توان چنین نتیجه گیری کرد که بدون تردید آیه مورد بحث ناظر به مسأله امامت و خلافت است که می تواند به عنوان اجری برای رسالت شمرده شود، اجری که مردم را به خدا نزدیک می کند و نفعش عاید خود آنها می شود[xxv].

• 

  نحوه خواندن صد سلام و صد لعن در زیارت عاشورا

• 

  استفتا در مورد نحسی عدد سیزده و سیزده بدر از آیت الله مکارم

• 

  آثار مخرب دنیوی و اخروی دوستی دختر و پسر

• 

  روح انسان زن است یا مرد ؟

• 

  کار یک جوان که می تواند ناله شیطان را بلند کند

• 

  آیت الله مکارم شیرازی : جریمه دیرکرد در بانک ها کاری اسلامی نیست

• 

  آب نیسان یا آب شفا چیست ؟