حق تقدم
فرمی است که بعد از اعمال افزایش سرمایه برای سهامداران قبلی ارسال می گردد تا در خصوص حق تقدم سهام خود تصمیم*گیری نمایند. در این حالت سهامدار مختار است تا قیمت حق تقدم را پرداخت نماید(۱۰۰ تومان به ازای هر سهم جدید) تا صاحب سهام موردنظر گردد. همچنین دارنده حق تقدم می تواند حق تقدم خود را در بازار بفروشد و چنانچه هیچ کاری در مورد حق تقدم خود انجام ندهد شرکت اقدام به فروش حق تقدم در بازار نموده و مبلغ آن را به حساب فرد واریز می*کند.
قیمت حق تقدم معمولاً بیش از ۱۰۰ تومان کمتر از قیمت سهم در بازار می باشد. علت آن هم این است که دارنده حق تقدم باید ۱۰۰ تومان به ازای هر سهم پرداخت کند تا برگه سهم جدید برای او منتشر شود بعلاوه پس از واریز مبلغ حق تقدم از سوی سهامدار جدید باید حدود ۱ الی ۵ ماه صبر کند تا برگه سهام جدید برای او صادر شود و امکان فروش حق تقدم قبل از تبدیل به برگه سهم وجود ندارد(ریسک نقدینگی) بنابراین قیمت حق تقدم کمی بیشتر از ۱۰۰ تومان کمتر از قیمت سهم است.
برای روشن شدن موضوع یک مثال می زنیم
فرض کنید شرکتی که قیمت سهام آن در بازار ۳۰۰ تومان است اقدام به افزایش سرمایه از محل آورده نقدی می نماید.چنانچه شما سهامدار این شرکت باشید برگه حق تقدم برای شما صادر می*شود و شما می توانید به ازای هر سهم جدید که به شما تعلق می گیرد ۱۰۰ تومان پرداخت کنید و در افزایش سرمایه شرکت کنید. ولی اگر تمایلی به شرکت در افزایش سرمایه نداشته باشید می توانید حق تقدم خود را در بورس بفروشید مثلاً به قیمت ۲۷۰ تومان که از این مبلغ ۱۰۰ تومان به شرکت منتقل می*شود و مابقی پس از کسر هزینه های قانونی به شما تعلق دارد. چنانچه به هر دلیل اطلاعی از افزایش سرمایه شرکت نداشته باشید یا اقدامی نکنید شرکت از سوی شما اقدام به فروش حق تقدم می کند و پس از کسر ۱۰۰ تومان به ازای هر سهم جدید مابقی را به حساب شما واریز می*کند.
حال چنانچه شما تاکنون سهامدار این شرکت نبوده*اید و مایل به خرید حق تقدم این شرکت می*باشید، می*توانید با خرید حق تقدم این سهم به قیمت ۲۷۰ تومان سهامدار این شرکت شوید (البته باید مدتی صبر کنید تا حق تقدم شما به برگه سهم تبدیل شود). از ۲۷۰ تومان پرداخت شده توسط شما مبلغ ۱۰۰ تومان در اختیار شرکت قرار می*گیرد تا در افزایش سرمایه مصرف شود و مابقی آن پس از کسر هزینه های قانونی در اختیار سهامدار قبلی شرکت که از حق تقدم خود استفاده نکرده است قرار می گیرد.

افزایش سرمایه از محل صرف سهام
افزایش سرمایه*ای است که از محل دریافت قیمت بازار سهم به طریق پذیره نویسی از سهامدار جدید صورت می*گیرد. منافع سهامدار قدیمی از مابه*التفاوت قیمت اسمی و قیمت بازار تامین می*شود

قیمت نهایی
قیمت نهایی سهم که در پایان روز محاسبه می*شود میانگینی از قیمت*های مورد معامله شده آن روز براساس حجم مبنا می*باشد.

حد نوسان قیمت سهم و حق تقدم
بر*اساس قوانین بورس اوراق بهادار،حداکثر نوسان قیمت یک سهم از مثبت ۲ درصد تا منفی ۲درصد طی یک روز می*تواند باشد و بر همین اساس حداکثر نوسان قیمت حق تقدم یک سهم از مثبت ۱۰ درصد تا منفی ۱۰ درصد می*تواند باشد.البته در روز باز شدن سهم یا حق تقدم،حد نوسان وجود ندارد.

حجم مبنا
حداقل تعداد سهامی است که باید مورد معامله قرار گیرد تا سهم در پایان روز در قیمتی به ثبت برسد.
حجم مبنا برای کنترل رشد بی*رویه قیمت سهام در سال ۱۳۸۲ تصویب شد. بر این اساس و در ابتدای این قانون اساس بر این بود که ۱۵ درصد از کل سهام یک شرکت طی یکسال مورد معامله قرار گیرد و روزهای کاری سال ۲۵۰ روز فرض شده بود که بر آن اساس حجم مبنای روزانه یک سهم ۰۰۰۶/۰ (شش ده هزارم)کل سهام شرکت می شد. اما در سال ۱۳۸۳ نحوه محاسبه تغییر کرد و از ۱۵ درصد به ۲۰ درصد افزایش یافت و حجم مبنا به ۰۰۰۸/۰(هشت ده هزارم)کل سهام افزایش یافت.
بعنوان مثال چنانچه تعداد سهام شرکتی ۲۰۰ میلیون باشد حجم مبنای آن ۱۶۰ هزار سهم خواهد بود. حال اگر حداقل ۱۶۰ هزار سهم شرکت معامله شود،قیمت پایانی سهم برابر با میانگین موزون قیمت*های معاملات خواهد بود و اگر کمتر از ۱۶۰ هزار سهم معامله شود قیمت پایانی با استفاده از نسبت حجم مبنا پوشش داده شده محاسبه می*شود. مثلاً اگر میانگین موزون قیمت سهام نسبت به روز قبل ۴۰ تومان افزایش یافته است و میزان سهام معامله*شده ۸۰ هزار سهم است ،قیمت پایانی(بسته شدن)سهم ۲۰ تومان افزایش خواهد یافت.

عرضه و تقاضا
به درخواست*هایی که برای خرید وارد سامانه بورس می*شوند تقاضا و به درخواست*هایی که برای فروش وارد می شوند عرضه گفته می*شود. عرضه و تقاضای یک سهم تعیین*کننده قیمت آن است.

نسبت قیمت به درآمد(p/e)
ضریب تبدیل عایدات آتی و نمایانگر اقبال بازار نسبت به سهم موردنظر می*باشد. همچنین نشان دهنده سال های باقیمانده تا بازگشت اصل سرمایه نیز می*باشد. این نسبت در فضای بازار وجود دارد و درجه مطلوبیت سهم را بیان می*کند. P/e حاصل قیمت سهم به سود آتی آن می*باشد.

شرکت*های سرمایه*گذاری
شرکت*هایی هستند که در سایر شرکت*های بورسی و یا شرکت*های غیر*بورسی سرمایه*گذاری کرده و از محل درآمد سرمایه*گذاری های خود به سهامدارانشان سود پرداخت می*کنند. چنانچه فردی قصد سرمایه*گذاری حرفه*ای در بورس را نداشته باشد چندان مقرون به صرفه نیست که تمام شرکت*های حاضر در بورس یا صنایع مختلف را بررسی کند. در این حالت خرید سهام شرکت*های سرمایه*گذاری توصیه*می*شود.مزیت* دیگر *خرید *سهام**شرکت*های**سرمایه*گذار� �* تشکیل* سبد سهام است که ریسک سرمایه*گذاری را کاهش می*دهد.البته طبیعی است که بازده این سهام نیز کمتر است.
یک شرکت سرمایه*گذاری براساس پرتفوی خود ارزیابی می*شود. پرتفوی شرکت*های سرمایه*گذاری در ایران معمولاً از دو قسمت بورسی و غیربورسی تشکیل شده است.

ارزش پرتفوی بورسی یک شرکت سرمایه*گذاری
عبارتست از ارزش روز و بازاری سهام شرکت*های بورسی تحت تملک یک شرکت سرمایه*گذاری. برای محاسبه ارزش پرتفوی بورسی یک شرکت تعداد سهام تحت تملک در قیمت بازار سهم ضرب می*شود.در صورتیکه ارزش پرتفوی بورسی بیشتر از ارزش روز بازار سهام موردنظر باشد نشان*دهنده قابلیت رشد قیمت سهام شرکت سرمایه*گذاری طی روزهای آتی خواهد بود.

ارزش پرتفوی غیربورسی یک شرکت سرمایه*گذاری
یک شرکت سرمایه*گذاری ممکن*است در زمینه*ای غیر از سهام شرکت*های بورسی فعالیت کند. در این حالت ارزش آن فعالیت*ها و یا سهام آن شرکت*هایی که خارج از بورس می*باشند را پرتفوی غیربورسی می*نامند.
رویکرد محافظه*کارانه**در*ارزشگذاری فعالیت*های غیربورسی استفاده از بهای تمام شده سرمایه*گذاری می*باشد.اما با توجه به وجود تورم بالا در ایران،پس از گذشت چند سال بهای تمام شده از ارزش واقعی سرمایه*گذاری فاصله زیادی می گیرد.
رویکرد دیگر استفاده از نسبت p/e می باشد. یعنی برای محاسبه ارزش یک سرمایه*گذاری غیربورسی،سود آن را در نسبت p/e شرکت*های مشابه که در بورس فعالیت می*کنند ضرب کرد تا ارزش یک سرمایه*گذاری غیر بورسی بدست آید. در نهایت مجموع ارزش سرمایه*گذاری های غیربورسی از جمع ارزش هر یک از سرمایه*گذاری ها بدست می آید.
شرکت*های سرمایه*گذاری معمولاً پرتفوی بورسی و غیربورسی خود را به صورت دوره*ای از طریق ارائه اطلاعیه به بورس اعلام می*کنند.

شرکت*های سرمایه*پذیر
شرکت*هایی که بتوان سهام آنها را خریداری کرد شرکت*های سرمایه*پذیر نام دارند. بر طبق این تعریف کلیه شرکت*هایی که در بورس سهام قابل معامله*دارند شرکت*های سرمایه*پذیر می*باشند.

سهام مدیریتی
معمولاً اشخاص حقیقی یا حقوقی مالک ۱۶ تا ۵۱ درصد سهام دارای سهام مدیریتی می*باشند.

شرکت*های هلدینگ
شرکت*هایی که در چند شرکت که در یک زمینه مشترک فعال هستند سرمایه*گذاری می کنند. بطور کلی هر شرکتی که سهام مدیریتی یک یا چند شرکت دیگر را در اختیار داشته باشد هلدینگ است. به عنوان مثال شرکت سیمان فارس و خوزستان هلدینگ صنعت سیمان است.

معاملات چرخشی
معاملاتی هستند که خریدار و فروشنده دارای یک هویت
حقوقی هستند.اینگونه معاملات به جهت بازارسازی اتفاق می افتد و در گزارش شفافیت توسط بورس اعلام می*گردد.

سهامدار عمده
طبق قانون به شخص حقیقی یا حقوقی که بیش از ۵ درصد سهام یک واحد تجاری را دارا باشد سهامدار عمده می*گویند.
در ادبیات بورس هنگامی که صحبت از سهامدار عمده است منظور شخص حقیقی یا حقوقی است که مالک بیشترین درصد از سهام یک شرکت می باشداماهنگامی که صحبت از سهامداران عمده است،منظور کلیه اشخاصی است که مالک بیش از ۵ درصد سهام آن واحد می باشند.

سهامدار جزء
طبق قانون به شخص حقیقی یا حقوقی که مالک کمتر از ۵ درصد سهام یک شرکت باشد سهامدار جزء گفته می*شود.

هیات مدیره
مجموعه ای بین ۵ تا ۹ نفر که به پیشنهاد سهامداران عمده یک شرکت برای اداره آن معرفی می*شوند.

مدیر عامل
شخصی که بالاترین سمت را در یک شرکت دارد و می*تواند یکی از اعضای*هیات مدیره*باشد. مدیر عامل مجری تصمیمات هیات مدیره است و معمولاً از سوی سهامدار عمده شرکت پیشنهاد می*شود.

اطلاعات میان دوره ای
شامل اطلاعات تولید و فروش و مسائل مالی شرکت است که در دوره*ها و فصول مختلف توسط شرکت*ها ارائه می*شود.

منبع:فرابورسیان